Wyobraźmy sobie sytuację, w której pukający do naszych drzwi człowiek nosi misternie wykonaną maskę z twarzą naszego najlepszego przyjaciela lub ukochanego wnuka. Zza drzwi słyszymy znajome imię i prośbę o szybkie pożyczenie kluczy, jednak intuicja podpowiada nam, by przed uchyleniem zamka zerknąć jeszcze raz przez wizjer. Dzisiejsze komunikatory internetowe – takie jak Messenger czy WhatsApp – są właśnie takimi cyfrowymi drzwiami do naszego domu, przez które czasem ktoś próbuje zapukać w obcej maseczce. Na szczęście wystarczy jeden prosty gest, by natychmiast zweryfikować tożsamość rozmówcy i zachować pełny spokój oraz bezpieczeństwo swoich oszczędności.
W Fundacji Silver Senior zależy nam na tym, aby świat nowoczesnych technologii był dla Państwa przestrzenią przyjazną, wygodną i całkowicie bezpieczną. Wiemy, jak wspaniałą rzeczą jest możliwość stałego kontaktu z rodziną i przyjaciółmi za pośrednictwem smartfona. Aby jednak ten kontakt przynosił wyłącznie radość, warto poznać mechanizmy, jakimi posługują się nieuczciwe osoby w sieci, oraz opanować proste nawyki, które skutecznie chronią nasze finanse.
Nowoczesne technologie i nasz spokój – jak działa płatność BLIK?
Płatność systemem BLIK stała się w Polsce niezwykle popularna i nie ma w tym nic dziwnego. To niezwykle wygodne rozwiązanie, które pozwala na szybkie zakupy w internecie, płatności w sklepach czy przelewy na telefon bez konieczności wpisywania długich numerów kont bankowych. Wystarczy uruchomić aplikację swojego banku na smartfonie, wygenerować jednorazowy, sześcio cyfrowy kod i wpisać go w odpowiednim miejscu, a następnie zatwierdzić transakcję w telefonie kodem PIN.
Samo w sobie rozwiązanie BLIK jest technologicznie bardzo dobrze zabezpieczone. Problem nie leży w samej aplikacji bankowej, lecz w sposobie, w jaki oszuści próbują wyłudzić od nas ten sześcio cyfrowy kod. Nazywamy to socjotechniką – czyli wykorzystywaniem naszej życzliwości, empatii oraz chęci niesienia pomocy bliskim osobom.
Jak dochodzi do przejęcia konta na Messengerze lub WhatsAppie?
Często zastanawiają się Pan/Pani, jak to możliwe, że wiadomość przychodzi z konta osoby, którą doskonale znamy – sąsiadki, koleżanki z dawnych lat czy kogoś z rodziny. Niestety, w świecie wirtualnym konta na portalach społecznościowych bywają przejmowane przez nieuprawnione osoby. Dzieje się tak najczęściej wtedy, gdy właściciel konta skusi się na kliknięcie w podejrzany link (np. z rzekomą informacją o wygranej lub sensacyjnej wiadomości) i poda swoje dane logowania na fałszywej stronie.
Gdy nieuczciwa osoba uzyskuje dostęp do takiego profilu, nie zmienia od razu zdjęcia ani nazwiskiem. Zamiast tego zaczyna wysyłać wiadomości do wszystkich znajomych z listy. Z perspektywy odbiorcy wiadomość wygląda całkowicie naturalnie – pojawia się w tym samym okienku rozmowy, w którym jeszcze wczoraj rozmawiali Pan/Pani o niedzielnym obiedzie czy pogodzie.
Typowy scenariusz oszustwa – na co warto zwrócić uwagę?
Oszuści działają według bardzo powtarzalnego wzorca. Zazwyczaj wiadomość zawiera prośbę o małą lub średnią kwotę – najczęściej od kilkudziesięciu do kilku set złotych. Narzucana jest również bardzo silna presja czasu. Przykładowe wiadomości mogą brzmieć:
- „Cześć! Stoję właśnie przy kasie w sklepie i zabrakło mi 70 zł, a moja karta nie działa. Czy możesz podesłać mi szybko kod BLIK? Oddam wieczorem!”
- „Cześć, mam ogromną prośbę, muszę pilnie opłacić zamówienie, a mój bank ma przerwę techniczną. Wyślesz mi kod BLIK na 150 zł?”
- „Hej, utknąłem na stacji paliw, zapomniałem portfela. Ratuj, wyślij BLIK!”
Zwróćmy uwagę na wspólny mianownik tych wiadomości: emocje, pośpiech oraz pozorna błahość prośby. Oszust liczy na to, że kierowani odruchem serca i chęcią szybkiej pomocy znajomemu, nie zatrzymamy się na chwilę refleksji.
Złota zasada: Zwykły telefon, który rozprasza wszelkie wątpliwości
Na szczęście istnieje jedna, stuprocentowo skuteczna i absolutnie bezstresowa metoda weryfikacji każdej tego typu prośby. Jest nią wykonanie tradycyjnego połączenia telefonicznego do osoby, która rzekomo pisze do nas wiadomość.
Co bardzo ważne: **nie należy dzwonić przez komunikator (Messenger czy WhatsApp)** w tym samym okienku rozmowy, ponieważ po drugiej stronie może znajdować się oszust. Należy wyjść z aplikacji komunikatora, otworzyć zwykłą klawiaturę telefonu lub książkę telefoniczną i zadzwonić na tradycyjny numer komórkowy danej osoby.
Rozmowa może trwać zaledwie kilkanaście sekund:
– „Dzień dobry Marysiu, dostałem od Ciebie wiadomość z prośbą o kod BLIK. Czy to na pewno Ty potrzebujesz pomocy?”
W dziewięćdziesięciu dziewięciu przypadkach na sto usłyszą Pan/Pani zdziwienie w głosie znajomej i informację, że nic takiego nie wysyłała. W ten prosty sposób, bez żadnego stresu, nie tylko chronią Pan/Pani swoje pieniądze, ale również ostrzegają znajomą o tym, że ktoś zajął jej konto internetowe.
Praktyczny poradnik: 6 kroków do pełnego bezpieczeństwa cyfrowego
Oto zestawienie najważniejszych zasad, które warto zapamiętać i stosować na co dzień podczas korzystania z komunikatorów internetowych:
- Zawsze weryfikuj prośby finansowe tradycyjnym telefonem. Bez względu na to, jak bliska jest osoba i jak niska jest kwota, przed przekazaniem jakiegokolwiek kodu zadzwoń na znany Ci numer komórkowy tej osoby.
- Nigdy nie ulegaj presji czasu. Oszustwo opiera się na pośpiechu. Prawdziwy znajomy w prawdziwej potrzebie poczeka minutę, aż do niego zadzwonisz i spokojnie porozmawiasz.
- Czytaj uważnie powiadomienia z banku. Zanim zatwierdzisz transakcję BLIK w swojej aplikacji bankowej kodem PIN, sprawdź treść powiadomienia na ekranie. Bank zawsze podaje tam kwotę oraz miejsce realizacji transakcji (np. „Wypłata z bankomatu” lub „Płatność w sklepie internetowym”). Jeśli znajomy prosił o płatność w sklepie, a na ekranie widzą Pan/Pani wypłatę z bankomatu na drugim końcu Polski – to jednoznaczny sygnał ostrzegawczy.
- Nie klikaj w linki przesyłane w wiadomościach. Jeśli znajomy przesyła Panu/Pani link z prośbą o głosowanie w konkursie, dopłatę do paczki czy obejrzenie sensacyjnego filmu – nie klikaj w niego. To właśnie przez takie strony oszuści wyłudzają hasła do kont.
- Włącz dwuetapową weryfikację (2FA) na swoich kontach. To prosta usługa dostępna na Facebooku, Messengerze czy WhatsAppie. Sprawia ona, że przy logowaniu z nowego urządzenia trzeba wpisać nie tylko hasło, ale też kod przesłany SMS-em na Twój telefon. Dzięki temu nikt nie przejmie Twojego konta, nawet jeśli pozna Twoje hasło.
- Dziel się wiedzą z bliskimi i sąsiadami. Rozmowa o bezpieczeństwie w sieci buduje naszą wspólną odporność. Opowiedz o tej metodzie swoim znajomym podczas kolejnego spotkania przy kawie.
Co zrobić, jeśli przypadkowo przekazaliśmy kod BLIK? Krok po kroku bez paniki
Pamiętajmy: strach i wstyd są najgorszymi doradcami. Jeśli zdarzy się sytuacja, że w pośpiechu przekażą Pan/Pani kod BLIK i zatwierdzą transakcję, a po chwili zorientują się, że to było oszustwo – najważniejsza jest szybka i spokojna reakcja.
Przede wszystkim należy natychmiast skontaktować się z infolinią swojego banku. Konsultant pomoże zabezpieczyć konto bankowe oraz przyjmie zgłoszenie o transakcji oszukańczej. Należy również zgłosić sprawę na najbliższym posterunku Policji. Warto zachować historię rozmowy z komunikatora – zróbmy zrzuty ekranu lub nie usuwajmy wiadomości, gdyż mogą one stanowić cenny dowód dla funkcjonariuszy.
Można także zgłosić podejrzany numer telefonu lub wiadomość do krajowego zespołu CERT Polska (pod bezpłatny numer 8080 lub przez stronę internetową incydent.cert.pl), który zajmuje się blokowaniem niebezpiecznych stron i numerów w Polsce.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy sam system płatności BLIK jest bezpieczny?
Tak, system BLIK jest w pełni bezpieczny i szyfrowany. Wykorzystuje zaawansowane mechanizmie bankowe. Oszustwo nie polega na złamaniu zabezpieczeń systemu, lecz na wyłudzeniu kodu od użytkownika poprzez podszycie się pod jego znajomego. Stosując zasadę telefonicznej weryfikacji, używają Pan/Pani BLIK-a w sposób całkowicie bezpieczny.
Co zrobić, jeśli znajomy nie odbiera tradycyjnego telefonu?
Jeśli nie mogą Pan/Pani dodzwonić się do znajomego na jego tradycyjny numer telefonu, po prostu należy wstrzymać się z przekazaniem kodu BLIK. Nigdy nie przesyłamy pieniędzy ani kodów bez osobistego, głosowego potwierdzenia prośby. Lepiej poczekać na kontakt, niż ryzykować utratę oszczędności.
Jak mogę sprawdzić, czy moje własne konto na Messengerze jest bezpieczne?
Warto od czasu do czasu zmienić hasło do swojego konta na silne (składające się z liter, cyfr i znaków specjalnych) oraz wstawić w ustawieniach prywatności opcję „Weryfikacja dwuetapowa”. Warto również upewnić się, że nie używają Pan/Pani tego samego hasła do poczty e-mail oraz do portali społecznościowych.
Dlaczego oszuści proszą o niewielkie kwoty, np. 50 lub 100 zł?
Niewielkie kwoty nie wzbudzają tak dużych podejrzeń. Działając na zasadzie drobnej przysługi sąsiedzkiej, oszuści liczą na to, że chętniej i szybciej pomożemy, nie zastanawiając się nad głębszym weryfikowaniem prośby. Dlatego zasada weryfikacji telefonicznej powinna dotyczyć każdej kwoty, nawet najmniejszej.
Ten artykul oraz zdjecie ilustracyjne zostaly wygenerowane przy pomocy sztucznej inteligencji (AI) i sa nadzorowane przez Fundacje Silver Senior.